Parkinson Hastalığı ve Hareket Bozuklukları Dergisi

Politikalar

1. Yayın Etiği ve Etik Standartlar

Parkinson Hastalığı ve Hareket Bozuklukları Dergisi, yayın etiği ve bilimsel bütünlük açısından en yüksek standartlara bağlıdır. Yayın sürecinin tüm aşamaları; şeffaflık, dürüstlük ve hesap verebilirlik ilkeleri doğrultusunda yürütülmektedir. Dergi, COPE, ICMJE ve diğer uluslararası kabul görmüş etik ilkeleri esas almaktadır.

Yazarlar Yalnızca özgün ve yayımlanmamış çalışmalar sunmak; veri doğruluğunu ve tekrarlanabilirliği sağlamak; finansal destek ve çıkar çatışmalarını beyan etmek; gerektiğinde etik onay almak ve hasta mahremiyetini korumak.
Hakemler Makaleleri gizli tutmak; nesnel ve yapıcı değerlendirme yapmak; çıkar çatışmalarını beyan etmek; yayımlanmamış bilgileri kişisel çıkar için kullanmaktan kaçınmak.
Editörler Adil ve tarafsız hakem süreci yürütmek; kararları yalnızca bilimsel değere dayandırmak; çıkar çatışmalarını şeffaf yönetmek; şüpheli ihlallerde gerekli işlemleri başlatmak.
İhlal Yönetimi İddialar COPE akış şemalarına göre değerlendirilir. Sonuca bağlı olarak açıklama talebi, ret, düzeltme, geri çekme veya endişe bildirimi uygulanabilir.

2. Yazarların Sorumlulukları

Yazarlar, makalelerinin özgün, doğru, etik kurallara uygun olarak yürütülmüş ve derginin politikaları ile uluslararası kabul görmüş standartlara uygun şekilde hazırlanmış olmasından sorumludur.

Raporlama Standartları

  • Özgün araştırma makaleleri, gerçekleştirilen çalışmayı ve elde edilen sonuçları doğru ve eksiksiz biçimde sunmalı; bulgular nesnel olarak tartışılmalıdır.
  • Makaleler, çalışmanın başka araştırmacılar tarafından tekrarlanabilmesine olanak sağlayacak düzeyde yöntemsel ayrıntı içermelidir.
  • Derleme makaleleri doğru, nesnel ve kapsamlı olmalıdır. Editoryal yazılar ve görüş makaleleri açıkça tanımlanmalı, özgün araştırma olarak sunulmamalıdır.
  • Makaleler, EQUATOR Network tarafından önerilen ilgili raporlama rehberlerine (ör. CONSORT, PRISMA, STROBE, CARE) uygun hazırlanmalıdır.

Hakem Süreci ve Yayın Sonrası

  • Yazarlar editörler ve hakemlerle tam iş birliği içinde çalışmalı; hakem yorumlarını zamanında ve madde madde yanıtlamalıdır.
  • Yayım sonrasında tespit edilen önemli hata veya yanlışlıklar dergiye derhal bildirilmelidir.
  • Gerektiğinde düzeltme, geri çekme veya endişe bildirimi süreçlerinde iş birliği yapılmalıdır.
  • Bu ilkelere uyulmaması; ret, düzeltme, geri çekme, kurumsal bildirim veya gelecekteki başvuruların kısıtlanmasıyla sonuçlanabilir.

3. Yazarlık Kriterleri ve Sorumluluklar

Yazarlık kriterleri ICMJE önerileri doğrultusunda tanımlanmaktadır. Yazarlık hakkı, aşağıdaki dört koşulun tamamını karşılamaya dayanır:

  • Çalışmanın fikrinin veya tasarımının oluşturulmasına ya da veri toplama, analiz veya yorumlanmasına önemli katkı sağlanması
  • Makalenin taslağının hazırlanması veya önemli entelektüel içerik açısından eleştirel biçimde gözden geçirilmesi
  • Yayınlanacak son versiyonun onaylanması
  • Çalışmanın tüm yönlerinden sorumluluk kabul edilmesi

Kabul Edilmeyen Yazarlık Uygulamaları

  • Misafir yazarlık — önemli katkısı olmayan kişilerin saygınlık nedeniyle yazar olarak eklenmesi
  • Hayalet yazarlık — yazarlık kriterlerini karşılayan ancak belirtilmeyen katkıda bulunanlar
  • Hediye yazarlık — katkı olmaksızın verilen onursal yazarlık
  • Geçerli gerekçe ve tüm yazarların onayı olmadan yapılan yazarlık değişiklikleri

Yazarlık kriterlerini karşılamayan katkıda bulunanlar Teşekkür bölümünde belirtilmelidir. Sorumlu yazar, tüm yazarların kriterleri karşıladığını ve uygun olmayan kişilerin listelenmediğini teyit etmekten sorumludur.

4. Çıkar Çatışması Politikası

Araştırmanın tasarımını, yürütülmesini, raporlanmasını veya yorumlanmasını etkileyebilecek ya da etkileyebileceği algısı oluşturabilecek tüm ilişkiler ve faaliyetler konusunda tam şeffaflık zorunludur. Tüm olası çıkar çatışmaları gönderim aşamasında beyan edilmelidir.

Beyan Kapsamı

  • İstihdam veya danışmanlık ilişkileri
  • Hisse sahipliği gibi finansal çıkarlar
  • Hibe, sponsorluk veya diğer finansal destekler
  • Fikri mülkiyet hakları (patent, telif vb.)
  • Kişisel, mesleki veya kurumsal ilişkiler
  • Danışma kurulu üyeliği veya komite görevleri
Çıkar Çatışması Yoksa Herhangi bir çıkar çatışması bulunmaması durumunda şu ifade açıkça belirtilmelidir: "Tüm yazarlar herhangi bir çıkar çatışması bulunmadığını beyan eder."

Editörler ve hakemler de çıkar çatışmalarını beyan etmeli ve ilgili durumlarda değerlendirme sürecinden çekilmelidir. Beyan edilmeme durumunda düzeltme, geri çekme, kurumsal bildirim veya başvuru kısıtlaması uygulanabilir.

5. Finansal Destek Beyanı Politikası

Araştırmanın yürütülmesi ve makale hazırlanmasına ilişkin tüm finansal destek kaynaklarında tam şeffaflık zorunludur. Fonlama beyanı; fon sağlayan kuruluşların adını, varsa proje veya hibe numaralarını ve fon sağlayıcının çalışmadaki rolünü içermelidir.

Fon Alınmadıysa Herhangi bir finansal destek alınmadıysa, yazarlar şunu açıkça belirtmelidir: "Tüm yazarlar bu çalışma için herhangi bir finansal destek alınmadığını beyan eder."

Ayni destekler (cihaz, malzeme, yazılım veya hizmet) de beyan edilmelidir. Fonlama kaynaklarının beyan edilmemesi veya yanlış bildirilmesi; düzeltme, erratum veya ciddi ihlallerde geri çekme ile sonuçlanabilir.

6. İntihal ve Benzerlik Taraması Politikası

Tüm gönderilen makaleler, hakem değerlendirme sürecinden önce tanınmış intihal ve benzerlik tespit yazılımları (ör. iThenticate) kullanılarak taramadan geçirilir. İntihal kapsamına şunlar girer:

  • Metin, tablo veya şekillerin uygun atıf yapılmaksızın doğrudan kopyalanması
  • Daha önce yayımlanmış çalışmalarla önemli ölçüde benzerlik
  • Uygun şekilde belirtilmeden öz intihal veya tekrar yayın
  • Atıf yapılmadan yeniden ifade etme veya başkalarının fikirlerini özgünmüş gibi sunma

Benzerlik raporları; genel oran, benzer metnin niteliği ve konumu, doğru atıf durumu ve benzerliğin meşru kullanım mı yoksa intihal mi olduğu dikkate alınarak değerlendirilir. Ciddi veya kasıtlı intihal; ret, kurumsal bildirim veya COPE ilkeleri doğrultusunda geri çekme ile sonuçlanabilir.

7. Çift Yayın ve Gereksiz Yayın Politikası

Daha önce yayımlanmış veya eş zamanlı olarak başka bir dergide değerlendirme sürecinde olan çalışmalar kabul edilmemektedir.

Tanımlar

  • Çift yayın — aynı araştırma bulgularının, uygun atıf veya geçerli gerekçe olmaksızın birden fazla dergide yayımlanması.
  • Gereksiz tekrar yayın — ifade farklı olsa bile önceki çalışmalarla veri, sonuç veya yorum açısından önemli ölçüde örtüşme.
  • Salami dilimleme — tek bir araştırma projesinin, bilimsel değeri sınırlı birden fazla küçük yayına bölünmesi.

Yazarlar, gönderim aşamasında mevcut veya potansiyel örtüşme içeren tüm çalışmaları beyan etmekle yükümlüdür. İkincil yayınlar (çeviri, genişletilmiş analiz) yalnızca tam beyan, uygun atıf ve önemli yeni katkı koşullarıyla kabul edilebilir.

8. Etik Kurul Onayı ve Bilgilendirilmiş Onam Politikası

Tüm gönderilen makaleler uluslararası kabul görmüş etik standartlara uygun olmalıdır. Etik kurul veya IRB onayı aşağıdaki çalışmalar için zorunludur:

  • İnsan katılımcılarla yürütülen klinik veya deneysel çalışmalar
  • Hasta verileri veya tıbbi kayıtlar kullanılarak yapılan prospektif veya retrospektif çalışmalar
  • Anket, soru formu, görüşme veya odak grup çalışmaları
  • İnsan biyolojik materyallerini içeren araştırmalar
  • Hayvan deneyleri

Yazarlar, makalede etik onayı veren kurulun adını, onay numarasını ve onay tarihini açıkça belirtmelidir.

Etik Onay Gerektirmeyen Çalışmalar Sistematik derlemeler, meta-analizler, anlatısal ve kapsam derlemeleri, bibliyometrik analizler, teorik veya metodolojik çalışmalar ve yalnızca kamuya açık veri tabanları kullanılan in silico çalışmalar etik onaydan muaftır. Yazarlar, onayın neden gerekli olmadığını makalede açıkça belirtmelidir.
Olgu Sunumları Tek olgu sunumları için genellikle etik kurul onayı gerekmez; ancak hastadan yazılı bilgilendirilmiş onam alınmalı ve tüm kimlik belirleyici bilgiler anonim hale getirilmelidir. Birden fazla hastayı içeren olgu serileri için etik kurul onayı zorunludur.

9. İnsan ve Hayvan Hakları Politikası

İnsan katılımcılar veya hayvanlar üzerinde yürütülen tüm araştırmalar uluslararası kabul görmüş etik standartlara uygun olmalıdır.

İnsan Katılımcılar

Çalışmalar, tüm bireylerin onuruna, haklarına, güvenliğine ve esenliğine saygı gösterecek şekilde yürütülmelidir. Hassas gruplar özel koruma altında olmalı; gizlilik ve mahremiyetin korunmasına yönelik önlemler açıkça belirtilmelidir. Uygun bir etik kuruldan veya IRB'den onay alınmalı ve bu bilgi makalede sunulmalıdır.

Hayvan Çalışmaları

Araştırmalar, laboratuvar hayvanlarının bakımı ve kullanımına ilişkin ulusal ve uluslararası kılavuzlara uygun yürütülmelidir. Yazarlar, hayvan refahı düzenlemelerine uyulduğunu ve etik kurul onayının alındığını açıkça beyan etmelidir.

10. Klinik Çalışma Kayıt Politikası

Tüm klinik araştırmaların WHO veya ICMJE tarafından kabul edilen, kamuya açık bir kayıt sistemine prospektif olarak kaydedilmesi zorunludur. Klinik çalışmalar ilk katılımcı dahil edilmeden önce kayıt altına alınmış olmalıdır. Makalede kayıt yapılan platformun adı ve kayıt numarası açıkça belirtilmelidir. Kabul edilen kayıt sistemlerine ClinicalTrials.gov ve WHO tarafından tanınan diğer birincil kayıt sistemleri örnek verilebilir.

Kayıtsız Çalışmalar Kayıtlı olmayan veya retrospektif olarak kayıt edilmiş klinik çalışmalar, ancak geçerli bir gerekçe sunulması ve editöryal kurul tarafından kabul edilmesi durumunda değerlendirmeye alınabilir.

11. Raporlama Kılavuzları Politikası

Yazarların, çalışmanın tasarımına uygun uluslararası kabul görmüş raporlama kılavuzlarına uyması zorunludur. İlgili kontrol listeleri ve akış diyagramları makale ile birlikte sunulmalıdır.

  • CONSORT — randomize kontrollü çalışmalar (kontrol listesi + akış diyagramı)
  • PRISMA — sistematik derlemeler ve meta-analizler (kontrol listesi + akış diyagramı)
  • STROBE — gözlemsel çalışmalar: kohort, vaka-kontrol, kesitsel
  • CARE — olgu sunumları

Gerekli raporlama kılavuzlarına uyulmayan makaleler revizyon için yazarlara iade edilebilir veya reddedilebilir.

12. Veri Paylaşımı ve Araştırma Şeffaflığı Politikası

Dergi, araştırmalarda şeffaflık, tekrarlanabilirlik ve açıklığı teşvik etmeyi taahhüt eder. Yazarlar, bulgularını destekleyen temel veri, materyal ve protokolleri mümkün olduğunca erişilebilir kılmaya teşvik edilir.

Veri Erişilebilirlik Beyanı

Yazarlar, çalışmanın bulgularını destekleyen verilerin nasıl ve ne ölçüde erişilebilir olduğunu açıklayan bir Veri Erişilebilirlik Beyanı sunmalıdır — açık erişimli depolar, kurumsal veri tabanları veya makul talepler yoluyla. Veriler paylaşılamıyorsa gerekçe açıkça belirtilmelidir.

Açık Bilim Uygulamaları

  • Analiz kodlarının, yazılımların ve scriptlerin paylaşılması
  • Ek materyal ve protokollere erişim sağlanması
  • Çalışma tasarımına uygun standart raporlama kılavuzlarının kullanılması
  • Tüm önceden belirlenmiş sonuçların raporlanması; protokol sapmalarının belirtilmesi

Temel veriler, yayımdan sonra en az 10 yıl süreyle nitelikli araştırmacıların erişimine açık tutulmalıdır.

13. Görsel Bütünlüğü ve Manipülasyon Politikası

Gönderilen tüm görseller orijinal veriyi doğru ve eksiksiz biçimde yansıtmalıdır. Sonuçları değiştiren, yanlış yorumlanmasına yol açan veya okuyucuyu yanıltabilecek her türlü görüntü manipülasyonu kesin olarak yasaktır. Kabul edilebilir düzenlemeler; parlaklık, kontrast veya renk dengesi gibi tüm görüntüye eşit biçimde uygulanan ve bilimsel içeriği bozmayan ayarlamalarla sınırlıdır; gerektiğinde makalede açıkça belirtilmelidir.

Editöryal İşlemler Uygunsuz görüntü manipülasyonu şüphesi COPE yönergeleri doğrultusunda değerlendirilir. Sonuca bağlı olarak: orijinal işlenmemiş görüntü verilerinin talep edilmesi, açıklama istenmesi, makalenin reddedilmesi veya geri çekilmesi uygulanabilir.

14. Yayın Etiği İhlallerinin Yönetimi

Araştırma ve yayın etiğine ilişkin tüm ihlal iddiaları ciddiyetle ele alınır; COPE ilkeleri ve akış şemalarına uygun şekilde incelenir. Etik ihlaller şunları kapsar:

  • İntihal (öz intihal dâhil)
  • Veri uydurma veya verilerin tahrif edilmesi
  • Çift veya gereksiz yayın
  • Etik olmayan araştırma uygulamaları
  • Uygunsuz yazarlık (misafir, hediye veya hayalet yazarlık)
  • Açıklanmamış çıkar çatışmaları
  • Hakem değerlendirme sürecinin manipülasyonu

Şikâyet alındığında ön inceleme yapılır; gerekli görülmesi halinde sorumlu yazardan açıklama ve destekleyici belgeler istenir. Tüm incelemeler gizlilik içinde, adil ve önyargısız şekilde yürütülür. Sonuca bağlı olarak düzeltme, endişe bildirimi, geri çekme veya kurumsal bildirim uygulanabilir. Yazarların soruşturmalara tam iş birliği göstermesi beklenir; aksi hâlde ret veya geri çekme uygulanabilir.

15. Yapay Zekâ (AI) Kullanımı ve Beyan Politikası

Dergi, makale hazırlama sürecinde yapay zekâ araçlarının potansiyel faydalarını kabul etmekle birlikte şeffaflık, bilimsel bütünlük ve hesap verebilirliği temel öncelik olarak benimsemektedir.

İzin Verilen Kullanımlar

  • Dilbilgisi hatalarının düzeltilmesi ve cümle yapısının iyileştirilmesi
  • Metin akışının ve anlaşılabilirliğin artırılması
  • Dil düzenleme ve biçimlendirme

Yasak Kullanımlar

  • Veri üretimi veya uydurulması
  • İstatistiksel analiz yapılması veya sonuçların yorumlanması
  • Şekil, görsel veya grafik oluşturulması ya da değiştirilmesi
  • Bilimsel içeriğin hazırlanması veya entelektüel katkı sağlayacak şekilde yazım yapılması
  • Yazar gözetimi olmaksızın makalenin önemli bölümlerinin yazılması veya yeniden yazılması
Beyan Zorunluluğu Yazarlar kullandıkları yapay zekâ aracının adını (ör. ChatGPT, Gemini), kullanım amacını ve kapsamını beyan etmelidir. Bu bilgi, makalenin sonunda "Yapay Zekâ Açıklaması" başlığı altında ayrı bir beyan olarak sunulmalıdır. Yapay zekâ araçları yazar olarak gösterilemez. İçeriğin bütünlüğü, özgünlüğü ve doğruluğundan nihai sorumluluk yazarlara aittir.

Beyan edilmeme veya kötüye kullanım; düzeltme talebi, editöryal açıklama, ret, geri çekme veya ciddi ihlallerde kurumsal bildirimle sonuçlanabilir.

16. Çeşitlilik, Eşitlik, Kapsayıcılık ve Erişilebilirlik (DEIA) Politikası

Dergi, editöryal süreç, hakem değerlendirmesi ve yayıncılığın tüm aşamalarında çeşitlilik, eşitlik, kapsayıcılık ve erişilebilirliği (DEIA) teşvik etmeyi kararlılıkla benimsemektedir. DEIA ilkeleri, derginin misyonunun ayrılmaz bir parçasıdır ve editöryal kararlar, hakem seçimi ve yazarlarla etkileşim süreçlerine yön vermektedir.

Editöryal Eşitlik Tüm makaleler yalnızca bilimsel kalite, özgünlük ve derginin kapsamına uygunluk temelinde değerlendirilir. Irk, etnik köken, cinsiyet, cinsel yönelim, yaş, engellilik, uyruk, sosyoekonomik durum, siyasi görüş veya dini inanç gibi ayrımcı hiçbir faktör karar sürecini etkilemez.
Kapsayıcı Başvurular Farklı coğrafi bölgelerden ve tarihsel olarak yetersiz temsil edilen gruplardan araştırmacıların başvuruları teşvik edilir. Sağlık eşitsizlikleri ve sağlık hizmetlerine erişim konularını ele alan çalışmalar özellikle desteklenmektedir.
Çeşitli Editör Kadrosu Editörler kurulu ve hakem havuzunda disiplinler, coğrafi bölgeler, kariyer aşamaları ve bakış açıları açısından çeşitlilik önceliklendirilir. Ekip yapısı, iyileştirme fırsatlarını değerlendirmek için düzenli olarak gözden geçirilir.
Erişilebilirlik Yayımlanan içerik, mümkün olduğu ölçüde tanınan dijital erişilebilirlik standartlarına uygun şekilde engelli bireyler için erişilebilir kılınmayı hedefler. Açık dil ve kapsayıcı iletişim uygulamaları teşvik edilir.

DEIA'ya ilişkin tüm şikâyetler gizlilik içinde ele alınır ve COPE ilkeleri doğrultusunda incelenir. Politikalar; gelişen standartlar ve küresel akademik yayıncılık alanındaki ilerlemeler doğrultusunda düzenli olarak güncellenir.